سلام عرض میکنم خدمت همهٔ دوستان و بازدیدکنندگان باغ شیشهای. بندهٔ حقیر، سجادی هستم، کارشناس باغ گیاهشناسی ملی ایران. همیشه این بحث که «توی سایه یا آفتاب چه درختچهای بکارم؟» مهمه، مگر اینکه بخوایم یه کار بزندررو انجام بدیم!
ببینید دوستان، هر درخت یا درختچهای یه نقطهٔ اشباع نوری داره که توی اون نقطه به حداکثر فتوسنتز میرسه و حالش خوبه. حالا اگه درختچهای بیشتر از اشباع نوریش نور ببینه، توی برگهاش اکسیداسیون نوری اتفاق میفته، برگهاش میسوزن و گیاه بهمرور از بین میره. باغچههای ما هم از نظر نور یکدست نیستن؛ یه گوشه زیر درخته، یه گوشه پشت دیوار شمالی، یه گوشه آفتاب تند بعدازظهر میخوره. پس باید بدونیم کجا چه نوری داره و چه درختچهای باید اونجا کاشته بشه.
یادتون هم نره که آفتاب ایران، به خاطر عرض جغرافیایی و هوای صاف و خشکش، از اروپا خیلی تندتره و عمودیتر میتابه؛ پس گیاهی که توی کتابهای خارجی نوشتن «آفتاب کامل»، اینجا گاهی سایهٔ بعدازظهر لازم داره. توی این مقاله ۲۰ درختچه و گیاه سایهدوست رو، از سایهٔ مطلق تا سایهٔ ملایم، که توی بازار ایران پیدا میشن، معرفی کردم تا برای نقاط کور باغچههاتون و زیر درختها راه حل مناسبی داشته باشید. ارادتمند، سجادی :X

آکوبا، یکی از مقاومترین درختچههای سایهدوست
جمعبندی سریع: کدوم درختچه برای چه سایهای؟
- سایهٔ کامل و جاهای تاریک (راهرو، پشت دیوار شمالی، پارکینگ): میخک هندی، آکوبا، تاکسوس باکاتا، یاس هلندی، هوستا و لیریوپ.
- زیر درخت با سایهروشن: ماهونیا، ناندینا، شمشاد نعنایی و توپی، سنجد زینتی، کاملیا، افرای ژاپنی و خاس.
- سایهٔ ملایم یا آفتاب صبح: آبلیا، بداغ، آبشار طلایی، یاس زرد، برگ نو، پیراکانتا، مرواریدی و کاج نوئل.
- همیشه سبز برای سایه: آکوبا، میخک هندی، تاکسوس، ماهونیا، شمشاد، سنجد زینتی، کاملیا و خاس.
- گلدار برای سایه: آبلیا، کاملیا، بداغ، آبشار طلایی، یاس زرد و هوستا.
- زیر درخت گردو (که اجازهٔ رشد به خیلی گیاهها رو نمیده): میخک هندی خیلی خوب جواب میده.
۲۰ درختچه و گیاه سایهدوست
۱. آبلیا
سایه: نیمسایه تا آفتاب صبح | نیمههمیشهسبز | گلدار
آبلیا درختچهای با گلهای زیبای سفید و صورتی کمرنگه که از اوایل تابستون تا پاییز گل میده و توی سرما بخشی از برگهاش رو میریزه. استفاده ازش توی فضای سبز نشوندهندهٔ آشنایی طراح با گیاهان زینتی و از همه مهمتر، سلیقهشه. ازون درختچههای سایهپسند و گلدار فضای سبزه که همیشه راه حل مناسبی برای نقاط نیمسایهست.

آبلیا
۲. افرای ژاپنی
سایه: سایهروشن زیر درخت | خزاندار
درختچه افرا دیگه معرفی نمیخواد! ولی نکتهای که باید بدونید اینه که برگهای ظریفش اصلاً تاب و تحمل آفتاب مستقیم، مخصوصاً توی تابستون، رو نداره و برگهاش میسوزن. پس باید زیر سایهٔ یه درخت دیگه کاشته بشه. توی طرحها به خاطر رنگ قرمزش یه انرژی خاصی به باغچه میده. هوای خنک رو به هر هوایی ترجیح میده، برای همین برای مناطق کوهستانی عالیه و کاشتش توی جنوب کشور توصیه نمیشه. ریشههاش هم زیاده، پس برای کنار پیادهرو و آفتاب تند جنوبی گزینهٔ خوبی نیست.

افرای ژاپنی
۳. آکوبا
سایه: سایهٔ کامل تا نیمسایه | همیشه سبز
آکوبا گیاه بسیار مقاوم و همیشه سبزیه که به خاطر برگهای خالخالیش، توی فضای چمن بهصورت انفرادی یا توی طرحهای ترکیبی نمای قشنگی میده؛ من همیشه توی طرحهام زیاد ازش استفاده میکنم. فقط هرگز زیر آفتاب نکاریدش، چون برگهاش لکههای سیاه و سوخته میزنن.
۴. شمشاد توپی و نعنایی
سایه: نیمسایه | همیشه سبز
شمشاد برای مسیرهای سایه یا باغچههای زیر درخت خیلی خوبه؛ هم به خاطر فرم توپیش باغچه رو بزرگتر نشون میده و هم یه حالت مینیاتوری بهش میده. فقط یادتون باشه نباید روی برگهاش آب ریخته بشه (سفیدک میزنه) یا آفتاب تند مستقیم بهش بخوره.

شمشاد توپی
۵. تاکسوس لولهای و باکاتا (سرخدار)
سایه: سایهٔ کامل تا نیمسایه | همیشه سبز
این دو برادر همیشه توی طرحهای من سرقفلی دارن، چون واقعاً طرح رو شیک میکنن، مخصوصاً نوع لولهای! از همه مهمتر اینکه همیشه سبز و سایهدوستن و نوع باکاتا به سایه مقاومتره. بافتشون خشن حساب میشه و در ترکیب با افرای ظریف، باغچه رو معرکه میکنن. برای جلوی خونه که سایهست و فرصت زیادی برای آب دادن ندارید هم انتخاب خوبیه. بیشتر بخونید: معرفی تاکسوس.
نکتهٔ ایمنی: برگ و دونههای تاکسوس (سرخدار) خیلی سمیه؛ اگه بچهٔ کوچیک یا دام دارید، مراقب باشید.

تاکسوس لولهای

تاکسوس باکاتا (سرخدار)
۶. سنجد زینتی
سایه: نیمسایه | همیشه سبز
سنجد زینتی همیشه سبزه و چون برگهاش دورنگ (سبز و زرد) و زیرشون نقرهایه، طرح رو خیلی قشنگ میکنه. درختچههای زردرنگ سایهدوست کم پیدا میشن (به جز برگ نوی طلایی)، برای همین با سنجد زینتی دستتون برای بازی با رنگها توی یه باغچهٔ سایه بازه.

سنجد زینتی
۷. ماهونیا
سایه: سایه تا نیمسایه | همیشه سبز
ماهونیا همیشه سبز و از خانوادهٔ زرشکهاست. به خاطر برگهای تیغدارش بافت خشنی داره و در ترکیب با گیاههای ظریف، کار رو قشنگ میکنه؛ کاشت انفرادیش هم قشنگه. زمستون و اوایل بهار هم خوشههای گل زرد میده که توی فصل بیگلی خیلی به چشم میاد.

ماهونیا
۸. آبشار طلایی
سایه: نیمسایه | خزاندار | گلدار
با کاشت آبشار طلایی، بهار باغچهتون سراسر زرد میشه و واقعاً دلتون میخواد همش کنار باغچه باشید. فقط بدیش اینه که گلش مال بهاره؛ پس اگه ویلایی دارید که بیشتر بهار ازش استفاده میکنید، این درختچه رو توصیه میکنم. توی نیمسایه رنگ گلهاش هم بهتر میمونه و زود رنگپریده نمیشه.

آبشار طلایی
۹. یاس زرد (فورسیتیا)
سایه: آفتاب صبح و سایهٔ بعدازظهر | خزاندار | گلدار
یاس زرد هم مثل آبشار طلایی، اوایل بهار و حتی قبل از برگ دادن، سرتاسرش گلهای زرد میشه. من همیشه توی راهروها و باغچههای کنار دیوار، اون رو با زرشک زینتی و ترون کار میکنم که سه رنگ کنار هم قشنگ درمیاد! شوهرش هم به ژاپنی هست که بهار گلهای قرمز میده؛ زرد و قرمز کنار هم مکمل همن و کلاً زوج خوبی هستن 🙂 فقط بدونید هرچی آفتاب بیشتری بخوره پرگلتر میشه، پس سایهٔ کامل براش مناسب نیست.

یاس زرد
۱۰. بداغ
سایه: نیمسایه | خزاندار | گلدار
درختچهٔ بداغ همیشه بهم انرژی مثبت میده! این گیاه خوراک کار کنار برکه و آبشاره، اونم توی طرحهای شلوغ، مخصوصاً که بهار گلهای سفید و توپیشکل میده و زنبورها و حشرهها رو جمع میکنه.

بداغ
۱۱. لیریوپ
سایه: سایه تا نیمسایه | همیشه سبز | گیاه بوتهای
کاشت لیریوپ نشوندهندهٔ سلیقه و آشنایی شما با گیاهانه، چون اصلاً جزو کلیشهها حساب نمیشه! درختچه نیست ولی توی این مقاله آوردمش. توی باغهای ژاپنی و صخرهای خیلی قشنگ میشه. توی چند تا از پروژههام ازش استفاده کردم و خیلی ازش راضیام. حتماً باید توی سایه باشه و آخر تابستون خوشههای گل بنفش قشنگی هم میده.

لیریوپ
۱۲. کاملیا
سایه: نیمسایه | همیشه سبز | گلدار
کاملیا گیاهی همیشه سبز با برگهای چرمیه که زیر دیوار یا طاق هم کارش میکنن و بهخوبی گل میده. آفتاب رو تحمل میکنه ولی کیفیتش میاد پایین؛ بهترین شرایط براش هوای خنک و مرطوب با سایهست. یکی از بهترین گیاهها برای باغ ژاپنیه و میتونید توی گلدون بکاریدش و توی تراس بذاریدش. فقط خاک اسیدی میخواد.

کاملیا
۱۳. هوستا
سایه: سایهٔ کامل تا نیمسایه | خزاندار | گیاه بوتهای
هوستا گیاه بسیار قشنگیه که اگه کنار برکه و آبشار بکاریدش، کارتون رو حسابی چشمگیر میکنه؛ یه بار کنار یه برکه ازش استفاده کردم و خیلی قشنگ شد. مخصوصاً نوعهای دورنگش واقعاً با سلیقهان. برای باغچههای کنار دیوار یا پنجره که نور زیادی نمیخورن هم عالیه. زمستون برگهاش میخوابه و بهار دوباره درمیاد.

هوستا
۱۴. خاس (آیلکس)
سایه: سایه تا نیمسایه | همیشه سبز
خاس گیاه گرونقیمتیه، همیشه سبزه و گونههایی هم داره که بومی جنگلهای هیرکانی شمال خودمونن. برگهاش براق و تیغدارن و بافت خشنی دارن که توی ترکیبها خودش رو خوب نشون میده؛ میوههای قرمزش هم زمستون خیلی قشنگه. خودم هنوز باهاش کار نکردم، ولی دیدم که گیاه خیلی مقاومیه.

خاس
۱۵. کاج نوئل
سایه: آفتاب صبح و سایهٔ بعدازظهر | همیشه سبز
کاج نوئل یا کاج کریسمس همونیه که همیشه ملت باهاش مشکل دارن! ولی باور کنید نگهداریش اونقدرها سخت نیست؛ فقط باید کمی درکش کنید. ببینید دوستان، این گیاه به جابهجایی خارج از فصل حساسه، به ریختن آب روی برگهاش حساسه (به خدا آب بارون با آب شیر فرق داره!)، به آفتاب تند بعدازظهر حساسه، و به گرمای زیاد و خشکی خاک هم حساسه.

کاج نوئل
۱۶. برگ نو (لیگوستروم، لگستروم)
سایه: نیمسایه تا آفتاب | نیمههمیشهسبز
اوایل که این گیاه رو میدیدم، مخصوصاً نوع ابلقش رو، فکر میکردم بنجامینه که توی باغچه کاشتن! برگ نو نیمههمیشهسبزه، یعنی توی سرما بعضی از برگهاش میریزه. یکی از گونههای معروفش همون ترونه که توی بلوارها زیاد کاشته میشه. گیاه پرآبیه و کمی به آفت حساسه، ولی زیر سایهٔ درخت بهخوبی میشه کاشتش و طرح رو از سر باز کرد :)) نوع طلاییش هم برای رنگ دادن به گوشههای سایه عالیه.

برگ نوی طلایی
۱۷. ناندینا (بامبوی مقدس)
سایه: سایه تا آفتاب | نیمههمیشهسبز
ناندینا یا بامبوی مقدس، به خاطر فرم برگها و رنگ قرمزش، کنار افرا و سنجد زینتی و بقیهٔ برگرنگیها کار رو خیلی قشنگ میکنه، مخصوصاً آخر فصل که میوههای قرمزش ظاهر میشن. کمتوقع و کمآبه و برای باغچههای سایهٔ جلوی خونه و مغازه عالیه.

ناندینا
۱۸. پیراکانتا
سایه: نیمسایه تا آفتاب | همیشه سبز
پیراکانتا همیشه سبزه و به خاطر تیغهاش بافت خیلی خشن و جنگلی داره، برای همین توی طرحهای ترکیبی زیاد جالب نمیشه و بهتره انفرادی یا بهصورت حصار کاشته بشه. بهار گلهای سفید و قشنگی میده، و اگه به پرندهها علاقه دارید، پاییز و زمستون میوههای قرمزش پرندهها رو جذب میکنه.

پیراکانتا
۱۹. مرواریدی
سایه: سایه تا نیمسایه | خزاندار
مرواریدی درختچهای خزاندار با برگهای گرده که اوایل تابستون گلهای ریز صورتی میده و از پاییز تا زمستون، میوههای گرد سفید و صورتی مثل مروارید روی شاخههاش میمونه، حتی اگه زیر درخت یا توی سایه کاشته بشه. توی طرحهای جنگلی یا کنار آبشار و برکه، بهصورت انفرادی قشنگتر از ترکیب با گیاههای دیگهست.

مرواریدی
۲۰. میخک هندی و یاس هلندی
سایه: سایهٔ کامل تا آفتاب | همیشه سبز
این دو تا رو توی نسخهٔ اول مقاله جا انداخته بودم، ولی توی کامنتها بارها پیشنهادشون دادم! میخک هندی مقاومترین درختچه به سایهست؛ حتی برای راهروهای تاریک و زیر درخت گردو، که اجازهٔ رشد به خیلی گیاهها رو نمیده، خوب جواب میده. فقط مراقب شپشک آردآلودش باشید. یاس هلندی هم نسبتاً به سایه مقاومه و گلهای معطری میده؛ ولی توی سایهٔ خیلی زیاد، به قول اصفهانیها «کلکلی» میشه، یعنی جاهاییش خالی میشه.
مقایسهٔ سریع درختچههای سایهدوست
| گیاه | تحمل سایه | همیشه سبز؟ | ویژگی اصلی |
|---|---|---|---|
| میخک هندی | خیلی زیاد | بله | مقاومترین به سایه |
| آکوبا | خیلی زیاد | بله | برگ خالدار؛ آفتاب میسوزونه |
| تاکسوس باکاتا | زیاد | بله | شیک؛ سمی |
| هوستا | زیاد | نه | برگ پهن دورنگ |
| لیریوپ | زیاد | بله | بوتهای، گل بنفش |
| ماهونیا | زیاد | بله | بافت خشن، گل زمستونه |
| ناندینا | زیاد | نیمه | برگ و میوهٔ قرمز |
| خاس | زیاد | بله | برگ براق، میوهٔ قرمز |
| شمشاد | متوسط | بله | فرم توپی و مینیاتوری |
| سنجد زینتی | متوسط | بله | برگ زرد و نقرهای |
| کاملیا | متوسط | بله | گل درشت؛ خاک اسیدی |
| افرای ژاپنی | متوسط | نه | برگ قرمز ظریف |
| مرواریدی | متوسط | نه | میوهٔ سفید زمستونه |
| یاس هلندی | متوسط | بله | گل معطر |
| آبلیا | کم تا متوسط | نیمه | گل تابستون تا پاییز |
| بداغ | کم تا متوسط | نه | گل سفید توپی |
| آبشار طلایی | کم تا متوسط | نه | گل زرد بهاره |
| برگ نو | کم تا متوسط | نیمه | پرچین، نوع طلایی |
| پیراکانتا | کم | بله | تیغ و میوهٔ قرمز |
| یاس زرد | کم | نه | گل زرد اول بهار |
| کاج نوئل | کم | بله | فرم مخروطی |
نکتههای کاشت در سایه
- نوع سایه رو بشناسید: «سایهٔ کامل» یعنی تقریباً هیچ آفتاب مستقیمی نمیخوره؛ «نیمسایه» یعنی ۲ تا ۴ ساعت آفتاب، ترجیحاً صبح؛ «سایهروشن» هم یعنی نور فیلترشده از لای برگهای درخت. قبل از کاشت، یه روز کامل ببینید اون گوشه کی و چقدر آفتاب میخوره.
- آفتاب صبح بهتر از بعدازظهره: گیاه سایهدوست آفتاب ملایم صبح رو تحمل میکنه، ولی آفتاب تند بعدازظهر تابستون برگهاش رو میسوزونه.
- زیر درخت، آب و کود بیشتر: ریشهٔ درخت بزرگ، آب و غذای خاک رو میگیره؛ پس درختچههایی که زیر درخت میکارید، آبیاری و کوددهی مرتبتری لازم دارن.
- آب کمتر از باغچهٔ آفتابی: خاک سایه دیرتر خشک میشه؛ با انگشت امتحان کنید و تا خاک خشک نشده آب ندید تا ریشه نپوسه.
- برای جاهای خیلی تاریک داخل ساختمون (مثل پارکینگ و راهروی بدون پنجره)، گیاههای آپارتمانی کمنور مثل برگ عبایی، زاموفیلیا، سانسوریا، آگلونما و پوتوس بهترن.
سؤالات پرتکرار شما
باغچهٔ جلوی خونهم سایهست و وقت زیادی برای آب دادن ندارم؛ چی بکارم؟
تاکسوس لولهای یا باکاتا، ناندینا یا ماهونیا؛ هم سایهدوستن و هم کمتوقع.
باغچهٔ جلوی مغازه زیر سایهٔ درخته و هر چی میکارم رشد نمیکنه.
درختچهٔ آکوبا، ناندینا، یاس هلندی یا کاج نوئل رو امتحان کنید. فقط یادتون باشه درختچههای زیر درخت آب و کود بیشتری لازم دارن.
برای یه جای تاریک بین دو راهرو که نوری نداره، چی پیشنهاد میکنید؟
میخک هندی، آکوبا، تاکسوس و یاس هلندی. اگه داخل ساختمونه و هیچ نور طبیعی نداره، برگ عبایی و یال اسبی بهترن.
زیر درخت گردو که هیچی رشد نمیکنه، چی بکارم؟
میخک هندی خیلی خوب جواب میده.
افرا برای اصفهان یا مناطق کوهستانی جواب میده؟
برای همهٔ شهرهای معتدل جواب میده، به شرطی که جاش سایهروشن باشه. مناطق کوهستانی هم به خاطر هوای خنکشون برای افرا عالین.
بالکن شمالی دارم که چند ساعت آفتاب میخوره؛ برای گرفتن دید همسایه چی بکارم؟
بامبو؛ هم دید رو خوب میگیره، هم همیشه سبز و مقاوم و بیدردسره. بیشتر بخونید: گیاهان مناسب برای پرچین.
یاس هلندی توی سایه مقاومه؟
نسبتاً بله، ولی توی سایهٔ زیاد کلکلی میشه و جاهاییش خالی میشه.
بیشتر بخوانید:

سلام جناب مهندس سجادی
برای باغچه ای که در امتداد دیوار و به پهنای ۳۰سانت در محلی کاملا سایه ولی در آبادان با حداکثر گرمای بالای ۵۰درجه در تابستان و حداقل دمای ۵درجه در زمستان چه گیاهانی رو پیشنهاد میدین؟
سلام ببخشید افرا برای اصفهان جواب میده؟
سلام عزیزم خوبی شما بله برای همه ی شهرهای معتدل جواب میده
سلام اقای مهندس ببخشید برای یه جای تاریک بین دو راهرو که نوری هم ندارد چه گل هایی را پیشنهاد میکنید
سلام عزیزم خوبی شما؟ میخک هندی واکوبا تاکسوس ویاس هلندی و دیگر گیاهان این مقاله
Attachment
بنام خدا
سلام
سال نو مبارک
یه راهنمایی می خواستم اگر ممکنه.
همونطور که در تصویر می بینید می خواستم بدونم داخل فضای جلوی باغچه که دورش رو خط قرمز کشیدم چی بکارم که در واقع فضای جلو که دید بیشتری داره رو زیباتر کنه . خودم مایلم تا چند گیاه سایه دوست ترکیبی مانند تصویری که ابتدای “معرفی درختچه های سایه دوست” قرار دادین کار کنم . حتی از صخره سفید هم استفاده کنم. ناگفته نماند که این فضا زیر سایه درخت قرار می گیره و تقریبا سایه-آفتابه و مساحتش حدود ۶ متره .
البته یه درختچه افرا قرمز هم دارم که می خوام در همینجا ازش استفاده کنم.
از راهنماییهاتون بسیار ممنونم
با سلام
این دسته از گیاهان برای استفاده از محیط بسیار با دقت باید انتخاب شوند. زیرا کمی یا زیادی نور آفتاب بسیار در سلامت و نشاط گیاه تاثیر گذار خواهد بود. لذا در طراحی دیوار سبز معمولا بر روی تراس و در سایه کاربرد دارند
با تشکر از اطلاعات مفیدتون
ممنون از مقاله مفیدتون
Attachment
سلام، میخواستم ببینم این چه گیاهی، وقتی می خریدیم گفتن که سایه دوسته ولی فکر کنم شرایط نگه داریش رو اشتباه گفتن چون داره از بین میره اگه میشه کمک کنید
سلام عزیزم خوبی شما؟ اگلونما عروس هست و نور کنار پپنجره نیاز داره باید جاش روشن باشه تا رنگش سفید و مثه عروسا بشه
سلام ببخشید افرا برای مناطق کوهستانی جواب میده؟
سلام بله اتفاقا مناطق کوهستانی به خاطر هوای خنکش برای افرا بسیار عالیه
درختچه های سایه دوست عالی هستند
مجددا سلام جناب مهندس. یه بالکن شمالی دارم که فقط چند ساعت از روز نور مستقیم داره. برای گرفتن دید همسایه و هم زیبایی بالکن، چند تا درختچه لاکچری 😎و زیبا😍 رو معرفی می کنید لطفا؟ راستی در تهران هستم
سلام فهیمی جان خوبی؟ ببینید بهتره از گیاه بامبو استفاده کنید تا هم دید رو به خوبی بگیره و هم همیشه سبز و مقاوم و ببدون دردسر باشه …