سلام خدمت همهٔ دوستان عزیز باغ شیشهای. به جرئت میشه گفت درختچه افرا یکی از زیباترین درختچههای دنیاست. این درخت با اون شاخ و برگ ظریف و رؤیایی، آدم رو یاد این شعر معروف میندازه: «ساقی و مطرب و می جمله مهیاست ولی / عیش بی یار مهیا نشود یار کجاست». داشتن افرا برای اهالی دنیای گل و گیاه، مثل داشتن یه تابلوفرش ابریشم توی خونهست!
ولی یه چیزی رو همین اول کار رک بگم، چون توی بیش از سیصد تا کامنت این مقاله، بیشتر سؤالها سر همین بوده: افرا گیاه آپارتمانی نیست! جاش توی حیاط، تراس، بالکن یا باغچهست. هرکی گفته توی اتاق میمونه، اشتباه گفته. توی این مقاله هر چی برای نگهداری درست این درختچه لازمه رو براتون نوشتم.

درختچهٔ افرای ژاپنی قرمز در باغ
جمعبندی سریع
- نام علمی: Acer palmatum (افرای ژاپنی یا افرای زینتی).
- جا: فضای باز؛ حیاط، تراس، بالکن یا باغچه. داخل اتاق خراب میشه.
- نور: روشن ولی بدون آفتاب مستقیم تابستون؛ سایهروشن یا کنار دیوار شمالی و شرقی.
- آبیاری: هر وقت زیر خاک خشک شد؛ با انگشت یا چوب کبریت امتحان کنید.
- روی برگها آب نریزید: نه غبارپاشی، نه اسپری.
- خزان: خزانداره؛ زمستون برگهاش میریزه و بهار دوباره سبز میشه.
- گرما: به گرما و خشکی حساسه؛ توی تابستون حاشیهٔ برگهاش میسوزه.
درختچه افرا چه گیاهیه؟
جنس افرا (Acer) حدود ۱۵۰ گونه داره که توی خیلی جاهای نیمکرهٔ شمالی پخش شدن؛ از جمله ایران خودمون که توی جنگلهای شمالش افرا پلت (Acer velutinum)، کیکم و افراهای دیگه داره. ولی اون درختچه افرایی که توی بازار گل با برگهای پنجهای ظریف و رنگهای قرمز و ارغوانی و سبز میبینید، افرای ژاپنی هست که بومی ژاپن، کره و چینه. واقعاً اجرای باغ ژاپنی بدون این درخت معنی نداره، چون بهتنهایی هنر مشرقزمین رو به رخ میکشه.
افرای ژاپنی توی منطقهٔ بومیش، حاشیهٔ جنگلها و زیر سایهٔ درختهای بزرگتر رشد میکنه و به هوای معتدل و نیمهمرطوب عادت داره. ارتفاعش بسته به رقم، از نیم متر تا حدود ۷ متر فرق میکنه و رنگ برگهاش از سبز روشن تا قرمز تیره و ارغوانیه. برای بونسای هم یکی از بهترین و محبوبترین درختهاست و بونسایهای گرونقیمتی باهاش درست میشه.
اسم maple هم که روی برچسبها میبینید، همون اسم عامیانهٔ انگلیسی افراست، مثل اسم «خرزهره» که عامیانهٔ خودمونه؛ Acer اسم علمیشه.
انواع رایج درختچه افرا
- افرای قرمز یا ارغوانی: رقمهایی مثل Bloodgood که از بهار تا پاییز برگ قرمز تیره دارن. رایجترین افرای بازار.
- افرای سبز: برگ سبز روشن که پاییز زرد و نارنجی و قرمز میشه.
- افرای مجنون یا برگریز (Dissectum): برگهای خیلی ریز و توریشکل و شاخههای آویزون؛ کوتاه و گرد میمونه.
- افرای مینیاتوری: رقمهای پاکوتاه که برای گلدون و بونسای مناسبترن.
نیازها و نگهداری درختچه افرا
جای مناسب افرا: بیرون، نه اتاق!
بیشترین اشتباهی که با این درخت میشه همینه. افرا یه درخت خزاندار فضای بازه و داخل خونه به هوای تازه و تهویه دسترسی نداره، هوای اتاق هم براش خشک و گرمه. نتیجهش اینه که برگهاش «سبز خشک» میشن، یعنی هنوز سبزن ولی از نوک و حاشیه خشک میشن و میریزن، و تنهش کمکم خشک میشه. هزار و یه ادا اطوار درمیاره!
پنکه گذاشتن هم مشکل رو حل نمیکنه؛ گیاه به هوای تازه نیاز داره، نه فقط به چرخیدن هوای اتاق. پس اگه افرا خریدید، ببریدش توی تراس، بالکن، حیاط یا راهپلهٔ روشن. اگه هیچ راهی ندارید و مجبورید فعلاً توی خونه نگهش دارید، کنار پنجرهای بذاریدش که روزی یکی دو ساعت باز باشه و هوای تازه بیاد، و هرچه زودتر، وقتی هوا خنکتر شد، ببریدش بیرون.
شاید بپرسید: «پس چرا بونسای افرا رو برای خونه میفروشن؟» جواب سادهست: چون فروش میره! اینها توی گلخونه پرورش داده میشن که رطوبت و نور و تهویهٔ مناسب داره، ولی توی اتاق خراب میشن. گلخونه برای افرا عالیه، اتاق نه.
نور مناسب درختچه افرا
افرا توی منطقهٔ بومیش زیر سایهروشن درختهای بزرگتر رشد میکنه و آفتاب مستقیم تابستون برگهای ظریفش رو میسوزونه. بهترین جا برای کاشتش، کنار دیوار شمالی یا شرقی، یا زیر سایهٔ درختهای بلندتره؛ جایی که صبحها آفتاب ملایم بخوره و بعدازظهر سایه باشه و از بادهای خشک و شدید هم در امان باشه. برای همین پشتبوم و بام سبز آفتابی براش مناسب نیست.
توی بهار، پاییز و زمستون آفتاب ملایم مشکلی نداره، ولی توی تابستون نباید آفتاب مستقیم بخوره. اگه افراتون همهٔ برگهاش زیر آفتاب سوخته، ببریدش توی سایه، خوب آبش بدید و صبر کنید؛ وقتی هوا خنکتر بشه، دوباره برگ تازه میزنه.
آبیاری درختچه افرا
قانون طلایی: بین دو آبیاری، زیر خاک باید خشک بشه. روی خاک توی تابستون خیلی زود خشک میشه و ملاک نیست؛ یه چوب کبریت یا انگشتتون رو چند سانت توی خاک فرو کنید. اگه خیس بیرون اومد، صبر کنید. وقتی خشک شد، اونقدر آب بدید که آب از زیر گلدون بیرون بزنه و کل خاک خیس بشه.
هفتهای دو سه بار آب دادن افرای گلدونی، اونم توی خونه، تقریباً همیشه به پوسیدن ریشه میرسه. افرایی که توی باغچه کاشته شده، توی تابستون حدود هفتهای سه بار آبیاری عمیق میخواد. پای درختهای باغچهای یه تشتک دربیارید، طوری که آب مستقیم به طوقه (محل اتصال تنه به خاک) نخوره.
روی برگهای افرا آب نریزید! نه غبارپاشی، نه اسپری، مخصوصاً توی گرما. برگهای ظریفش بعد از خیس شدن توی آفتاب و گرما میسوزن و توی هوای مرطوب قارچ میزنن. اگه فروشنده گفته هر شب روی برگهاش آب بپاشید، گوش ندید. برای بالا بردن رطوبت هوای حیاط، کاشت چمن و گیاههای دیگه کنارش خیلی بهتر جواب میده.
دما و خزان
افرای ژاپنی مال مناطق خنک و معتدله و به گرما و خشکی هوا حساسه. توی تابستونهای گرم ایران، حتی توی بهترین شرایط هم، حاشیهٔ برگهاش کمی میسوزه؛ این برای همه پیش میاد، برای خودمم! برای همین تابستونها افرا توی بازار گل کمتر پیدا میشه. توی شهرهای خیلی گرم مثل اصفهان هم میشه نگهش داشت، به شرطی که جاش سایه باشه، آبش اندازه باشه و ترجیحاً توی خاک باغچه کاشته بشه.
افرا خزانداره؛ با سرد شدن هوا برگهاش رنگ عوض میکنن و میریزن، و بهار دوباره سبز میشه. پس اگه پاییز برگهاش ریخت، نترسید. زمستون هم بیرون بمونه تا خزان طبیعیش رو داشته باشه؛ فقط افرای گلدونی رو توی سرماهای شدید با یه نایلون بپوشونید یا ببریدش توی راهپلهٔ سرد و روشن. به سرمای زمستون مقاومه و برای شهرهایی مثل مشهد هم مناسبه، فقط تابستونها باید توی سایه باشه.
خاک مناسب درختچه افرا
افرا خاک کمی اسیدی و با زهکشی خوب میخواد. برای کاشت توی باغچه، ترکیبی از خاک باغچه و کود دامی پوسیده مناسبه. برای گلدون، ترکیب کمپوست، خاک برگ و کمی خاک لومی، یا یه خاک آمادهٔ گلفروشی خوب، جواب میده. برای بونسای افرا هم از خاک بونسای استفاده کنید. خاک رسی سنگین رو عوض کنید؛ ولی اگه وسط تابستونه و تازه خریدیدش، ریشه رو تکون ندید و فقط کمی از خاک روش رو بردارید و خاک خوب جاش بریزید.
تغذیه و کوددهی
افرا کود زیادی نمیخواد، ولی برای رشد بهتر، بهار یه کود کندرها مثل کود قلمی کندرهاشونده بدید. برای افرای بونسای از کود مخصوص بونسای استفاده کنید. برگهای سوخته و پژمرده رو هم توی خاک گلدون نریزید که مثلاً کود بشه؛ بریزیدشون دور.
هرس درختچه افرا
افرا بهطور کلی هرس خاصی نمیخواد و فرم طبیعی خودش زیباست. اواخر پاییز و زمستون که درخت خوابه، شاخههای شکسته و مرده رو ببرید. برگهایی رو هم که توی تابستون کامل یا نصفه سوختن، با دست بکنید تا با خنک شدن هوا برگهای تازه راحتتر جوونه بزنن. اگه نکنید هم ایرادی نداره؛ خودش موقع برگ دادن یا خزان میریزدشون.
تعویض گلدان
اگه برگهای افرای گلدونیتون سبز میریزه و ریشه از زیر گلدون بیرون زده، جاش تنگ شده. بهترین زمان تعویض گلدون اواخر زمستون و اوایل بهار هست، قبل از اینکه برگ تازه بده. گلدون رو خیلی بزرگ نکنید؛ فقط یه سایز بزرگتر. بهترین جا برای افرا در درازمدت هم خاک باغچهست.
تکثیر درختچه افرا
- با بذر: بذر افرا قوهٔ نامیهٔ کمی داره و باید تازه کاشته بشه؛ نذارید بمونه. بذرهای پاییزه رو همون پاییز توی باغچه یا گلدون بیرون بکارید تا سرمای زمستون رو ببینن و بهار سبز بشن. فقط بدونید رقمهای قرمز و خاص از بذر معمولاً شبیه مادرشون نمیشن.
- با قلمه: قلمههای چوبنرم یا نیمهخشبی رو اواخر بهار و اوایل تابستون بگیرید، پایینشون رو کمی زخم بزنید، به هورمون ریشهزایی آغشته کنید و توی بستر سبک و مرطوب بکارید. افرا سخت ریشه میده، پس از چند تا قلمه انتظار یکی دو تا رو داشته باشید.
- با پیوند: رقمهای قرمز و خاص رو معمولاً با پیوند شکمی روی پایههای بذری افرا تکثیر میکنن. افراهایی که توی بازار میخرید هم اغلب پیوندیان.
آفات و بیماریها
توی فضای باز، افرا گیاه نسبتاً کمدردسریه. لکههای سفید روی برگ، معمولاً نشونهٔ آفتهایی مثل کنه یا شتهست و باید سمپاشی بشه. لکههای سیاهی که روی ساقهها بزرگ میشن، معمولاً به خاطر آب زیاد و پوسیدگیه؛ آبیاری رو کم کنید. توی هوای خیلی مرطوب (مثل رشت)، اگه آب روی برگ بمونه، احتمال قارچ زیاده؛ یه قارچکش بهش اسپری کنید. ولی بیشتر وقتها که افرا داره خشک میشه، مشکل اصلاً قارچ نیست؛ تهویهٔ کم، گرما، آفتاب مستقیم یا خاک خیس مقصره.
تغییر رنگ تنه از سبز به قهوهای هم لزوماً بد نیست و میتونه نشونهٔ چوبی شدن و بلوغ ساقه باشه؛ اگه برگها سالمن، نگران نباشید.

بونسای افرای ژاپنی
شربت افرا
شربت افرا (maple syrup) که حتماً اسمش رو شنیدید، از شیرهٔ افرای قندی (Acer saccharum) درست میشه که بیشتر توی کانادا و شمال شرق آمریکا رشد میکنه، نه از افرای ژاپنی. اواخر زمستون تنهٔ درخت رو سوراخ میکنن، شیرهش رو جمع میکنن و اونقدر میجوشونن تا غلیظ و شیرین بشه.
اصلاحیه: توی نسخهٔ قبلی این مقاله، چیزهایی دربارهٔ اثر شربت افرا روی درمان سرطان، دیابت و آلزایمر نوشته شده بود که پشتوانهٔ علمی محکمی ندارن، و نوشته بود شربت رو با قاطی کردن شیره و آب درست میکنن که درستش جوشوندن شیرهست. شربت افرا مقداری آنتیاکسیدان و مواد معدنی داره، ولی در اصل یه شیرینکنندهٔ پرقنده و دارو نیست؛ مخصوصاً دوستانی که دیابت دارن باید با احتیاط مصرفش کنن.
افرا در طراحی فضای سبز
افرای ژاپنی برای گوشههای سایهروشن حیاط، کنار آبنما و حوض، و باغهای ژاپنی بینظیره. کنار سرخسها، هاستا، آزالیا و گیاههای سایهدوست خیلی قشنگ درمیاد. بیشتر بخونید: درختچههای سایهدوست. برای باغچههای کنار خیابون که سایهان هم عالیه، ولی خب… توی خیابون سه سوت میدزدنش! اونجا بهتره از میخک هندی یا اسپیره استفاده کنید.
سؤالات پرتکرار شما
افرا رو میشه توی خونه یا پشت پنجرهٔ جنوبی نگه داشت؟
نه. شوخیش هم قشنگ نیست! داخل اتاق بهمرور برگها سبز خشک میشن. ببریدش توی هوای آزاد، جایی که سایه باشه. اگه تراس یا حیاط ندارید، حداقل پنجره رو روزی یکی دو ساعت براش باز بذارید و با اولین فرصت ببریدش بیرون.
برگهای افرام از نوک و حاشیه خشک میشن؛ چیکار کنم؟
دلیلش معمولاً یکی از اینهاست: نگهداری داخل اتاق، آفتاب مستقیم تابستون، گرما و خشکی هوا، یا آبیاری زیاد. ببریدش بیرون توی سایه، هر وقت زیر خاک خشک شد آبش بدید، و برگهای کاملاً خراب رو با دست بکنید. با خنک شدن هوا دوباره برگ میده.
روی برگهای افرا آب اسپری کنم یا غبارپاشی کنم؟
نه، اصلاً! روی برگ و بوته آب ریخته نشه، مخصوصاً توی گرما، تا برگها نسوزن و قارچ نزنن.
افرای من کامل خشک شده؛ دوباره برگ میده؟
اگه زیر آفتاب سوخته و ساقهها هنوز زندهان (با ناخن پوست یه شاخه رو کمی بخراشید؛ زیرش سبز باشه یعنی زندهست)، ببریدش توی سایه، آبیاری رو درست کنید و صبر کنید تا هوا خنک بشه؛ معمولاً یه ماه بعد برگ میزنه. اگه توی پاییزه، شاید داره خزان میکنه و بهار دوباره سبز میشه.
افرای قرمز رو زمستون بیارم توی خونه؟
نه، بیرون بمونه تا خزان کنه و بهار دوباره سبز بشه. فقط توی سرمای شدید یه نایلون دور گلدونش بکشید، یا بذاریدش توی راهپلهٔ سرد و روشن.
افرا رو کجا بخرم و کی؟
توی بازارهای گل، و بهترین زمان خریدش اواخر زمستون و بهاره. توی تابستون افرا کمتر توی بازار پیدا میشه، چون برگهاش میسوزن.
افرا برای بونسای خوبه؟
بله، یکی از بهترین درختها برای بونسایه. فقط یادتون باشه بونسای افرا هم باید توی بالکن و هوای آزاد نگهداری بشه، نه داخل خونه. بیشتر بخونید: ساخت انواع بونسای.
افرای شمال (افرا پلت) با افرای ژاپنی فرقی داره؟
بله. افرا پلت یا افرای جنگلی (Acer velutinum) بومی جنگلهای شمال ایرانه و یه درخت بزرگ و تنومنده، در حالی که افرای ژاپنی یه درختچهٔ کوچیک و زینتیه. منم عاشق افرا پلت هستم! افرا پلت به کمآبی و خشکی حساسه و رطوبت دوست داره.
بیشتر بخوانید:

سلام و عرض وقت بخیر در گلخانه میشه افرا رو نگه داری کرد ؟ و اینکه ابپاشی روی برگ ها انجام بشه یا نه
سلام عزیزم خوبی شما؟ بله میشه توی گلخونه خیلی هم عالی میشه به خاطر رطوب ، ابپاشی روی برگ نیازی نیست
سلام وقت بخیر، من یه افرا سبز چینی خریداری کردم، بعد از چند روز متوجه لکه های سفید رنگی روی تنه شدم که در قسمت گره های گیاه بیشتر دیده میشوند، آیا نشانه آفات یا قارچ هستش؟ برای از بین بردنشون باید چی کار کنم؟ میتونم از دیازینون یا موارد مشابه استفاده کنم؟ ممنون میشم راهنمایی کنید.
سلام مهندس عزیز
من یه افرا قرمز سلطنتی (برگ چناری) توی حیاط خونه م در لاهیجان کاشتم. از صبح تا ساعت ۳ بعازظهر هم افتاب مستقیم میخوره و بعد از اون هم نورداره . الان حدود سه متره و سه ساله. ولی رنگ برگاش داره به سبزی میره، پشت برگاش ۷۰ درصد سبزه. رشدش هم خیلی کنده. اوایل که برگاش درمیومد و کوچک بود کاملا قرمز و خشگل ولی بزرگ که میشن رنگش ارغوانی وتیره میشه. چیکار کنم؟ خاکش چیزی کم داره؟ فقر آهن نداره؟
سلام عزیزم حال شما؟ طبیعی هست الان توی این فصل از سال برای منم اینطوریه ، گرما باعث مصرف انتوسیانین و قند توی برگ میشه و درنتیحه برگ به سبزی میزنه
سلام افرا من خشک شده چیکار کنم دوباره برگ بده
سلام عزیزم حال شما؟ زیر افتاب بوده؟ باید صبر کنید یه ماه دیگه خنک بشه برگ بزنه
سلام، من میخواستم جلوی خونه، پیاده رو افرای سرخ بکارم، مطالب بالا رو خوندم مردد شدم، که آیا بکارم یا نه، چون خونه من جنوبی و رو به آفتابه مسقیم…. البته نظرم رو درخت نوروز هم هست ولی افرا رو ترجیح میدم.
ایلام هستم، آب و هواش تقزیبا مثله تهرانه.
به نظرتون راه داره با توجه شرایط مذکور و بخصوص آفتابگیر بودن خونه، افرا بکارم.
افرای سرخ کارولینایی مد نظرم هست، با تشکر فراوان.
سلام عزیزم چطوری شما؟ ببینید بکارید فق بدونید که توی تابستون برگاش میسوزه ولی بعدا درست میشه توصیه میکنم گوچه قرمز بکارید
دورود استاد.در گیلان و باغات اطراف شهر من لاهیجان،یکسری درخت بومی هست که به نظر من افرا و بومی همینجا ها باید باشه.پنج برگچه ای و بیش از ۱۰متری ارتفاع دارن.میشه لطفا یک مطلب در مورد افراهای بومی گیلان و صد البته با تصویر از تک تکشون بذارید.واقعا سپاسگزار خواهم شد.چون تمام سایتها با فرمول کپی کاری یک مطلب رو متشر میکنن و خوب هیچ تصویری از انواع افراها به خصوص انواع بومی ندیدم تا کنون.در ادامه ایا میشه افراهای قرمز رو روی این افرای بومی پیوند زد.؟؟بسیار سپاسگزارم.
سلام عزیزم خوبی شما؟ من عاشق اون افرا هستم . اونا توی شمال به افرا پلت یا acer velutinum معروفه بهش افرا حنگلی میگنن ! چشم مطلب میذارم به زودی
درست فرمودین. میگن پلت دار.ولی نگفتین میشه افرای قرمز رو رو اون پیوند زد؟یه جا دیدم گفتین افرای سیاه.لطفا اسم انگلیسی اونم بگید.منطور اون افرایی هست که به عنوان پایه اف ای ابلق استفاده میشه؟
سلام ببینید میشه روش پیوند زد ولی به دلایلی این کارو نمیکنن یکی اینکه به کم ابی و خشکی حساسه و رطوبت دوسته درحالی که acer negundo به خشکی و کم ابی مقاومه برای همین ترجیح میدن روی افرا سیاه پیوند بزنن.
سپاس فراوان استاد.خب اینجا رطوبت به میزان کافی هست ،پیوند میزنم ببینم چی میشه.ضمنا استاد آیا maple با acer فرق داره؟ایا از یک خانواده و قابل پیوند بر روی هم هستن.خیلی خیلی ممنونم که جواب میدین.
ببینید maple همون نام عامیانه انگلیسی این گیاه هست مثه نام خرزهره که عامیانه ما هست . یا گل سه پستان :)) ولی acer نام علمی هست
Attachment
سلام، روزتون بخیر
من این افرای قرمز رو تو نمایشگاه گل تو اردیبهشت خریدم.گذاشتمش کنار دیواری که آفتاب مستقیم هم بهش نمیخوره ولی بعد یه مدتی اینجوری رنگش عوض شد و دیگه هم رشد نکرد. به نظر شما گیاهم خشک شده و اینکه من چی کار میتونم براش بکنم؟!
سلام عزیزم خوبی شما؟ ببینید گرما باعث میشه برگاش رنگ پریده بشه و ضمنا نباید توی اتاق نگهداری بشه ازین گیاه ! باید بیرون توی تراس ببرید تهویه داشته باشه..
سلام جناب مهندس ارادت
افرا توی گلدون توی بالکن دارم داره خزون میکنه توی زمستون سرمای بالکن خراب نمیشه؟و ایا توی گلدون در طول پاییز وزمستون که بدونه برگه ابیاری باید به چه صورت باشه؟ ایا نیاز داره؟
سلام حسین جان خوبی؟ توی زمستون که برگ نداره ده روز یبار اب بدید تا ریشه خشک نشه ! همین کارو بکنید زمستون رو بسلامت میگذرونه…
سلام مهندس.
بهترین پایه برای پیوند افرا کدوم رقم افرا هست؟ اسم علمی و یا اسم انگلیسی ش رو میتونین بگین. برا کار پایان نامه م میخوام روش کار کنم.
سلام کیا جان خوبی؟ بهترین پایه افرا سیاه هست acer nigra
سلام افرای قرمز در آب و هوای مشهد دوام میاره؟
بله فقط تابستونا برگاش میسوزه که باید توی سایه باشه