هرگز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق…
سلام عرض میکنم خدمت همهٔ دوستان و بازدیدکنندههای عزیز باغ شیشهای. دوستان، هوای خنک نزدیکه و ما شاهد طبیعت رنگارنگ پاییزی، هوای دونفره، خشخش برگها و دوباره گل دادن گلهای جنگلی هستیم. حتماً بهتون توصیه میکنم پاییز برید کوه و طبیعت؛ ولی احترام به طبیعت و محیط زیست رو فراموش نکنید 😀
این روزها بحث یوزپلنگ ایرانی، آتشسوزی پارک ملی گلستان، تخریب جنگلهای شمشاد شمال و بلوطهای زاگرس و ساختوساز توی گردنهٔ حیران، حسابی روی اعصاب طرفدارهای محیط زیسته. توی کشورهای دیگه هم به خاطر توسعهٔ صنعت، زیستگاه حیوونها و گیاهها تخریب میشه.
اینو بدونید که با انقراض یه گل، بهصورت زنجیرهای، حشرههای گردهافشانش، شکارچیهاش، قارچها و باکتریهای وابسته به اون و بقیهٔ «فک و فامیلش» 🙂 هم از بین میرن. برعکسش هم صادقه؛ با انقراض یه حشره، به خاطر سمهای شیمیایی و نابودی زیستگاه، همهٔ گیاههای وابسته بهش هم از بین میرن. یعنی به این سادگی نیست که بتونیم از کنار انقراض حتی یه علف هرز راحت بگذریم!
هدف این مقاله معرفی چند تا از کمیابترین و در حال انقراضترین گلهای دنیا و چند گونه از ایران خودمونه. امیدوارم تلنگری باشه برای همهٔ ما. از حرفهام ناراحت نشید، ولی خواهشم اینه که بیایم واقعاً در عمل به طبیعت کشورمون احترام بذاریم، چون بدون شک یکی از نشونههای یه کشور پیشرفته و متمدن، احترامش به طبیعته.
جمعبندی سریع
- کمیابترین گل دنیا: کاملیای میدلمیست؛ فقط دو بوتهٔ شناختهشده در دنیا داره.
- بزرگترین و بدبوترین گل دنیا: رافلزیا، با قطر حدود یک متر.
- گلهایی که در طبیعت منقرض شدن و فقط توی باغها زنده موندن: کاسموس شکلاتی و درخت فرانکلین.
- گیاهان در خطر ایران: سوسن چلچراغ، لاله واژگون، شمشاد هیرکانی، درخت آزاد و همیشک.
- مهمترین تهدیدها: نابودی زیستگاه، چیدن و کندن گل از طبیعت، از بین رفتن گردهافشانها و بیماریها.
گیاهان کمیاب و در خطر ایران
دوستان، ایران یکی از غنیترین کشورهای دنیا از نظر تنوع گیاهیه؛ طوری که تعداد گونههای گیاهی ایران تقریباً به اندازهٔ کل اروپاست. ایران حدود ۸۰۰۰ گونهٔ گیاهی داره که نزدیک ۲۰۰۰ تاش «بومی انحصاری» ایرانه، یعنی جای دیگهای از دنیا پیدا نمیشه. قدمت جنگلهای هیرکانی شمال ایران به میلیونها سال پیش، به دوران سوم زمینشناسی برمیگرده، و این جنگلها جزو قدیمیترین و باارزشترین جنگلهای پهنبرگ دنیا هستن و در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدن. ولی متأسفانه چند گونهٔ شاخص گیاهی خودمون در خطرن:
سوسن چلچراغ (Lilium ledebourii)
سوسن چلچراغ، یا به قول خودم «آخرین تنها»، سرور و سالار سوسنهای دنیا و ملکهٔ گونههای بومی ایرانه! رویشگاههای اصلیش توی ایرانه، توی مناطقی از گیلان مثل داماش (رودبار) و تالش و چند رویشگاه کوچیک دیگه، و جمعیتهای خیلی کمی هم توی جمهوری آذربایجان داره. این گیاه یادگار دورانهای خیلی قدیمی زمینشناسیه؛ یعنی یه دوره بعد از انقراض گودزیلا 😀
متأسفانه نسلش به خاطر چیدن و لگد شدن توسط بعضی بازدیدکنندهها در خطره. توی کوه دیدم یه عده برای دو تا عکس، کلی گل میچینن و دستشون میگیرن و آخرش موقع پایین اومدن، گل پژمرده میشه و میریزن دور… بیاید اجازه ندیم این گل نابود بشه. خوشبختانه داماش و رویشگاههای سوسن چلچراغ الان منطقهٔ حفاظتشدهان.

سوسن چلچراغ
لاله واژگون (Fritillaria imperialis)
لاله واژگون یا «اشک مریم»، با اون گلهای زنگولهای آویزون، توی دامنههای زاگرس رویش داره و توی ایران چند گونهٔ نزدیک و کمیاب دیگه هم از همین جنس داریم. تنها عامل اصلی در خطر بودنش، چیدن بیرویهٔ مردم و فروش توی بازاره. خیلی راحت با چیدن یه گل لاله واژگون، فاتحهٔ اون بوته خونده میشه و دیگه نمیتونه بذر بده و زادآوری کنه. هنوز خیلیها به بچههاشون یاد ندادن که توی دشت لاله و شقایق نباید گل چید!

لاله واژگون
شمشاد هیرکانی، همیشک، درخت آزاد و بقیه
- شمشاد هیرکانی (Buxus hyrcana): این درخت کندرشد جنگلهای شمال، در گذشته به خاطر چوب سفت و باارزشش بهشدت قطع شده، و چند ساله که یه بیماری قارچی (بلایت شمشاد) هم گرفته که هنوز درمان قطعی نداره و جنگلهای شمشاد بهسرعت دارن از بین میرن.
- همیشک: گل زیبایی که توی دستهگلها و گلآرایی استفاده میشه، ولی بعضی از فروشندهها اون رو از طبیعت از ته میکنن و میارن بازار، بدون اینکه فرصت زادآوری به گیاه بدن؛ اینطوری نسلش در خطره.
- درخت آزاد (Zelkova carpinifolia): یکی دیگه از درختهای ارزشمند جنگلهای شمال که جمعیتش بهشدت کم شده.
- شب عید هم بعضیها کرور کرور شقایق و گلهای وحشی رو از دشتها میکنن و برای یه شب فروش میارن بازار، و هنوز قانون و نظارت درست و حسابی براش نیست.
۱۰ گل کمیاب و در حال انقراض دنیا
۱۰. پیچ جِید (Strongylodon macrobotrys)
این گل زیبا به خاطر فرم خاص گلهاش که شبیه پنجه یا منقار طوطیه، و رنگ فیروزهای خاصش که توی کمتر گلی دیده میشه، معروفه و بومی جنگلهای فیلیپینه. گردهافشانیش به عهدهٔ خفاشهاست، سخت تکثیر میشه و سخت بذر میده، و به خاطر جنگلزدایی بیرویه توی زیستگاه اصلیش، در خطره. امیدوارم پیشرفت علم کشت بافت بتونه از انقراضش جلوگیری کنه. آمین…

پیچ جِید
۹. سیلن جبلالطارق (Silene tomentosa)
دوستان، گونههای این گل نامآشنا رو توی ایران به اسم سیلن یا قلیونک میشناسیم و زمستون میکارن. ولی این گونهٔ خاص، فقط بومی صخرههای جبلالطارق، در ورودی دریای مدیترانهست. سالها گیاهشناسها فکر میکردن نسلش منقرض شده، تا اینکه یه روز یه کوهنورد آشنا به گیاهان، اون رو توی ارتفاعات دور از دسترس صخرهها پیدا کرد که چطور منزوی شده بود. شادی به اردوی گیاهشناسها برگشت، ازش بذر گرفتن و الان توی باغهای گیاهشناسی دنیا پرورش داده میشه.

سیلن جبلالطارق
۸. کاسموس شکلاتی (Cosmos atrosanguineus)
گلهای زیبا و کوچیک کاسموس شکلاتی، به خاطر رنگ قرمز تیره و قهوهای و بوی شکلات و وانیلی که دارن، به این اسم معروف شدن. قطر گلها حدود ۴ سانته و بومی مکزیکه. متأسفانه نسلش حدود صد سال پیش توی طبیعت منقرض شد، ولی خدا رو شکر چند بوته توی باغها باقی موند و با تکثیر رویشی (قلمه و تقسیم بوته) و کشت بافت زنده نگهش داشتن. این بوتهها نازا هستن و بذر نمیدن، برای همین فقط با قلمه و تقسیم بوته تکثیر میشن.

کاسموس شکلاتی
۷. گل منقار طوطی (Lotus berthelotii)
این گل زیبا که تا حدودی شبیه پیچ جیده، بومی جزایر قناریه؛ برگهای باریک و نقرهای داره، به کمآبی مقاومه و گلهای قرمز و نارنجی میده. دلیل در خطر بودنش، از بین رفتن پرندههای شهدخوار گردهافشانشه. اول تصور میشد کاملاً منقرض شده، ولی بعداً چند بوته پیدا شد. توی طبیعت تقریباً بذر نمیده، ولی با قلمه بهصورت مصنوعی تکثیر میشه و حالا توی فضای سبز و گلدونهای آویز ازش استفاده میشه.

گل منقار طوطی
۶. ارکیدهٔ روح (Epipogium aphyllum)
هیچوقت نتونستم علاقهم به ارکیدهها رو انکار کنم! این ارکیده علاوه بر اینکه در خطره، گیاه خیلی خیلی خاصیه، چون برخلاف همهٔ گلها به فتوسنتز اعتقادی نداره 🙂 نه برگ داره و نه سبزینه، و سالها میتونه زیر خاک زندگی کنه تا یه سال مناسب، گلهای سفید و صورتی کمرنگش رو بفرسته بالا. در واقع غذاش رو از قارچهایی میگیره که با ریشهٔ درختها همزیستن. توی جنگلهای سایهدار اروپا و آسیا رویش داره، ولی اونقدر کم و نامنظم گل میده که توی بعضی کشورها، مثل انگلستان، چند بار «منقرض» اعلام شد و بعد دوباره پیدا شد! تکثیرش هم تقریباً غیرممکنه.
اصلاحیه: توی نسخهٔ قبلی، ارکیدهٔ روح اروپایی رو با «ارکیدهٔ روح فلوریدا» (Dendrophylax lindenii) قاطی کرده بودم؛ اون یکی یه ارکیدهٔ بیبرگ دیگهست که روی تنهٔ درختهای باتلاقهای فلوریدا و کوبا زندگی میکنه و پروانههای شبپره گردهافشانش هستن.

ارکیدهٔ روح
۵. درخت کوکیا (Kokia cookei)
این درخت عجیب و زیبا از خانوادهٔ پنیرکیان، یعنی خانوادهٔ گل ختمی، و فقط بومی جزایر هاوایی بود. تا حدود سال ۱۸۶۰ فقط چند درخت ازش پیدا شده بود و حدود سال ۱۹۵۰ دانشمندها به این نتیجه رسیدن که نسلش از بین رفته. ولی خوشبختانه حدود بیست سال بعد یه درخت دیگه ازش پیدا شد و شادی به کمپ گیاهشناسها برگشت. متأسفانه سال ۱۹۷۸ همون یه درخت هم توی آتشسوزی سوخت، به جز یه شاخه! از همون یه شاخه با پیوند زدن تکثیرش کردن، و چون این درخت سخت تکثیر میشه و سخت میگیره، الان فقط تعداد خیلی کمی ازش توی باغها و نهالستانها هست و توی طبیعت منقرض شده. دلیل اصلی انقراضش هم همونطور که توی مقدمه گفتم، از بین رفتن پرندههای شهدخوار گردهافشانش و تخریب زیستگاهه.

درخت کوکیا
۴. رافلزیا، گل جسد (Rafflesia arnoldii)
این گل، بزرگترین گل تک دنیا به حساب میاد و قطرش به حدود یک متر و وزنش تا حدود ۱۰ کیلو هم میرسه. با پخش کردن بوی گوشت گندیده، بدبوترین گل دنیا هم شناخته شده و همین بو، مگسها رو برای گردهافشانی به سمت خودش میکشونه! بومی جنگلهای بارونی سوماترا و بورنئو توی اندونزیه. نه برگ داره، نه ریشه، نه ساقه؛ بهصورت انگلی داخل ساقهٔ یه پیچ جنگلی از خانوادهٔ انگور (Tetrastigma) زندگی میکنه و بعد از مدتی، گل غولپیکرش رو از دل تنهٔ اون زبونبسته بیرون میفرسته! یه چیزی توی مایههای علف سس خودمون، ولی خیلی شدیدتر. نسلش به خاطر نابودی جنگلهای بارونی و چیدن غنچههاش در خطره.

رافلزیا
۳. ارکیدهٔ کفش ونوس (Cypripedium calceolus)
سلطان ارکیدهها! نسل کفش ونوس اروپایی به خاطر نابودی رویشگاهها، سخت بودن تکثیر و زندگی همزیستیش با قارچها، و البته کندن بوتههاش توسط کلکسیونرها، در خطره. خوشبختانه اروپاییها بهموقع به خودشون اومدن و توی بعضی کشورها، مثل انگلستان، حتی آخرین بوتههای وحشیش رو با نگهبان و حصار محافظت کردن. تکثیرش خیلی سخته، چون بذرهای ریزش بدون یه قارچ خاص اصلاً جوونه نمیزنن؛ یعنی باید هم پرورش قارچ بلد باشی و هم گلکاری 😀 ولی واقعاً اسم ونوس، یا همون الههٔ عشق، برازندهشه، مگه نه؟

ارکیدهٔ کفش ونوس
۲. درخت فرانکلین (Franklinia alatamaha)
این درخت زیبا از خانوادهٔ چای و بومی درهٔ رودخونهٔ آلتاماها توی ایالت جورجیای آمریکاست. اسمش رو هم به افتخار بنجامین فرانکلین گذاشتن. گیاهشناسهایی به اسم جان و ویلیام بارترام، توی قرن هجدهم ازش بذر جمع کردن و توی باغشون کاشتن، و خیلی خوب شد که این کار رو کردن، چون از اوایل قرن نوزدهم دیگه هیچوقت توی طبیعت دیده نشد. گلهای سفید و معطری شبیه کاملیا داره و برگهاش پاییز قرمز میشن. امروز همهٔ درختهای فرانکلین دنیا، از نسل همون بذرهای بارترام هستن.

درخت فرانکلین
۱. و اما کمیابترین گل دنیا: کاملیای میدلمیست (Middlemist’s Red)
این گل الان بهعنوان کمیابترین گل دنیا شناخته میشه، چون فقط دو بوتهٔ شناختهشده ازش هست: یکی توی یه باغ در نیوزیلند و یکی توی یه گلخونه در لندن (چیزویک). یه باغبان به اسم جان میدلمیست، سال ۱۸۰۴ اون رو از چین به انگلستان برد، و بعدش این گل توی چین کلاً نابود شد. البته ممکنه کسی بدون اینکه بدونه، یکی ازش توی حیاطش داشته باشه! گلهاش صورتی تیرهان و برعکس اسمش، قرمز نیستن.
شاید بپرسید: «کاملیا که توی شمال فراوونه!» درسته، کاملیا گونهها و رقمهای خیلی زیادی داره، حتی همین چایی که میخوریم هم یه نوع کاملیاست 🙂 ولی این رقم خاص، خیلی کمیابه. بیشتر بخونید: معرفی درختچه کاملیا.

کاملیای میدلمیست در گلخانهای در لندن
ما چیکار میتونیم بکنیم؟
- توی طبیعت گل نچینید و پیاز و ریشه نکنید؛ مخصوصاً لاله واژگون، سوسن چلچراغ و گلهای پیازی وحشی. به بچهها هم یاد بدیم.
- گل و گیاه وحشی رو از دستفروشها و کسایی که از طبیعت کندن نخرید؛ تقاضا که نباشه، کندن هم کم میشه.
- توی طبیعت از مسیرهای مشخص برید تا گیاهها لگد نشن، و آتیش روشن نکنید.
- توی باغچهتون از سمهای شیمیایی کمتر استفاده کنید تا زنبورها و گردهافشانها زنده بمونن، و گلهای بومی و گردهافشاندوست بکارید.
- اگه دیدید کسی داره گیاه کمیاب یا حیوون وحشی رو از طبیعت میبره، به محیط زیست گزارش بدید.
سؤالات پرتکرار شما
کمیابترین گل دنیا کدومه؟
کاملیای میدلمیست، که فقط دو بوتهٔ شناختهشده ازش توی نیوزیلند و لندن وجود داره.
کمیابترین گل ایران کدومه؟
سوسن چلچراغ یکی از معروفترین و کمیابترین گلهای بومی ایرانه که رویشگاههای اصلیش توی گیلانه و حفاظت میشه.
کاملیا که توی شمال فراوونه؛ چرا جزو کمیابهاست؟
کاملیا ارقام خیلی زیادی داره و بیشترشون فراوونن، حتی چای هم یه نوع کاملیاست! ولی رقم میدلمیست خیلی کمیابه.
گل صداقت (لونریا) کمیابه؟
کمیاب نیست، ولی توی بازار کمتر پیدا میشه. اگه یه بوتهش رو پیدا کردید، از غلافهای خشکش بذر بگیرید و بکارید.
بیشتر بخوانید:

با سلام
از بهار میشه اسید هومیک و کود گرین کامل رو مخلوط کنم و به گلدون های مختلف بریزم؟
چند هفته یگ بار میشه بریم؟
برای کاکتوس هم میشه این ترکیبو اسنفاده کرد؟
کود کاکتوس یکی دوسال مونده باشه فاسد میشه؟
با سلام
از بهار میشه اسید هومیک و کود گرین کامل رو مخلوط کنم و به گلدون های مختلف بریزم؟
چند هفته یگ بار میشه بریم؟
برای کاکتوس هم میشه این ترکیبو اسنفاده کرد؟
کود کاکتوس یکی دوسال مونده باشه فاسد میشه؟
سلام دوست خوب.
بله شروع کنید اما ترکیب نکنید.یک نوبت درمیون از کودها استفاده کنید.
برای کاکتوس از کودمخصوص خودش استفاده کنید.
فرق میکنه محصول چه شرکتی باشه.
سلام دوست خوب.
سوالات طرز مصرف رو میتونید تو کانال از ادمین بپرسید
ای کاش راهی برای جلوگیری از انقراض پیدا کنیم.
همیشه فکر میکردم فقط حیوانات در حال انقراض هستند!!
مطالب عالی و مفیدی جمع آوری کردید ممنون
این گیاهان ازجمله گیاهانی هستند که بسیار علاقه مندم در دیوار سبزهم ازشون استفاده کنم. ولی متاسفانه بدلیل هزینه بالا امکان اون تا بحال پیش نیومده. و همینطور این گیاهان مراقبت بسیار نیاز دارند
باسلام و وقت بخیر.
ممنون میشم اگه بفرمایید نام گلی که در تصویر پیوست هست چیه و نحوه نگهداری و تکثیرش به چه شکله؟ این نکته را هم بگم که این عکس را در کوه از این گل گرفتم ( گل کوهی / وحشی می باشد) و ریشه گل بصورت پیازچه است.
سلام عکس رو به این ایمیل بفرستید
ali.sajjadi68@gmail.com
سلام، خدا قوت.
عکس ها را براتون ایمیل کردم. خیلی ممنون از بابت وقت گذاری و پاسخگویی شما.
با سلام
چرا نشانی ایملتان پیدا نمی شود. پیام سرور:”پیامتان به info@glassy-garden.com تحویل داده نشد زیرا نشانی پیدا نشد یا نمیتواند ایمیل دریافت کند..”
سلام موردی هست اینجا بفرمایید
Attachment
سلام روز شما بخیر
یه سوال داشتم اگه بشه راهنماییم کنید
این گل اسمش چیه و جه طور باید ازش نگهداری کنم
برگاش داره خراب می شه
سلام مهرنوش جان خوبی؟ این گل اسمش کالاته آ کروکاتا هستش. نور متوسط ، اب با خشکی خاک تفاله چایی روی خاک ریختن نیاز داره تهویه هوا هم میخاد
Attachment
این عکس برای یک ماه پیشه
برگاش سر حال بودن
ظرف اب زیرش بذارید تا رطوبت محیط بره بالا این گل به رطوبت بالا نیاز داره
درود بر شما
روز و روزگارانتان هماره شاد و خوش و نیکو باد
در میان این همه گلهایی که در آستانه نابودی هستند و شما نیز با شایستگی از این گلهای دل انگیز نام بردید. نام یک گونه شگرف را از قلم انداختید
گفتنی آن که از دیرباز در سرای { حیاط } خانه های قدیمی شهرهای نیمه اپاختری { شمالی } کشور گونه گیاهی شگرف و بس رویایی کاشته می شد بنام {گل مریم رشتی }
بوی خوش و دیوانه کننده گل مریم رشتی چنان سرمست کننده است که نمی توان نیروی سرمست کننده آن را بیان کرد
بدبختانه چند زمانی ست که گل مریم رشتی سخت نایاب شده زیرا بیشتر خانه های قدیمی شهرهای کشور ویران گردیده و آپارتمانهای بلند و بدقواره جایگزین آن سازه های باشکوه شده و باشندگان آپارتمانها نیز دیگر نای و توانی برای کاشت و نگهداری گل وگیاه ندارند
اگرچه گلخانه داران نیز به آوندی { دلیلی } پیچیده از کاشت و نگهداری و فروش گل مریم رشتی چشم پوشی می کنند !
دریغ و هزاران افسوس